اسپكتروفتومتر يا طيف سنج يك دستگاه آزمايشگاهي اوليه است كه جهت خواندن نتايج آزمايش هایی كه ، واكنش آنها از نوع End point هستند بكارمي رود .  اين دستگاه ميزان جذب ، يا عبور طول موجهای مشخصی از انرژی تابشی ( نور ) از يك محلول را اندازه گيری مي نمايد .

اساس كار اسپكتروفتومتر همانند بسياری از دستگاههای آزمايشگاهی ،  براندازه گيری ميزان نور جذب شده توسط يك محلول رنگی است  که طبق قانون بير -  لامبرت ميزان جذب نور ( OD ) متناسب با غلظت ماده حل شده در محلول است .

قانون بير- لامبرت زماني صادق است كه :

1 )  نور منتشر شده بر روي ماده مورد نظر تك رنگ باشد .

2 )  غلظت ماده حل شده بايد در محدوده خطي باشد .

اسپكتروفتومترهاي مرئي و فرابنفش رايجترين ، نوع آنها در مراكز تشخيصي و آزمايشگاهي هستند . اسپكتروفتومترها بر اساس تعداد پرتوهاي نوري كه به آشكارساز دستگاه مي رسد به دو نوع تك پرتويي و دوپرتويي تقسيم ميشوند . در نوع تك پرتويي يك جايگاه براي محلول و بلانک وجود دارد ، در دستگاههاي دو پرتويي دو جايگاه منظور شده است . پرتوتابش شده بطور خودكار مجزا شده ، و ازمحلول بلانك و نمونه همزمان عبور مي كند  اين دستگاهها بسيار حساس مي باشند .

قسمت هاي مختلف يك اسپكتروفتومتر شامل :

1 )   منبع نور  (Light Source)

2 )   تك رنگ ساز  ( Monochromator )

3 )   شكاف عبور يا متمركز كننده پرتو  ( Focusing Device )

4 )   كووت يا محل قرار دادن نمونه  ( Cuvet )

5 )   دتكتور يا آشكار ساز  ( Detector )

6 )  صفحه نمايشگر   ( Display device )

منبع نور  ( Light Source ) :

معمولاً از لامپهاي تنگستني كه توليد نور ،  با طول موج 990  -  300 نانومتر  مي نمايند ، استفاده مي شود .  براي توليد پرتوهاي فرابنفش غالباً از از لامپ هاي هيدروژني يا دوتريومي  ،  با طول موج 450  -  200 نانومتر استفاده مي شود  ؛ لامپ هاي دوتريومي معمولاً پايدارترند وطول عمر بيشتري دارند .

منو کروماتور یا تک رنگ ساز   ( Monochromator ) :

اين قسمت دستگاه ، نور مخلوط را به پرتوهاي تك رنگ تجزيه مي كند اين عمل در اسكپتوفتومتر معمولاً توسط منشور يا سيستم گريتينگ( Grating )   انجام مي گيرد .

شكاف عبور يا متمركز كننده پرتو   ( Focusing Device ):

تركيبي از عدسي ها و آئينه هاي كوچك مي باشد ، كه فقط به طيف رنگي ،  با طول موج مورد نظر اجازه عبور مي دهند .  هر قدر عرض شكاف نور كمتر باشد ،  كيفيت پرتوها بهتر خواهد بود . ميزان منوكروماتيك بودن نور تابيده شده به كووت بسيار مهم مي باشد كه با ( Spectral Band Width  ( SBW  یا پهناي باند طيف ،  برحسب نانومتر مشخص مي شود هرچقدر عدد SBW كوچكتر باشد كيفيت دستگاه بهتر خواهد بود كه بستگي به نوع گريتينگ و پهناي شكاف عبور نور دارد .  بهترين  SBW براي اسپكتروفتومتر هاي آزمايشگاهي  8 نانومتر و براي دستگاههاي تحقيقاتي 4  -  8/1 مي باشد .

كووت يا محل قرار دادن نمونه   ( Cuvet ) :

كووتها محفظه هاي شفافي هستند  كه محلول موردآزمايش  در آن ريخته شده و در جايگاه خاص خود كه در مسير نور تكرنگ تعبيه شده است قرار مي گيرد . كووتها با توجه به نوع مصرف ، جنس ، شكل و حجم متفاوتي دارند .  براي محلولهاي اسيدي و قليايي از كووتهاي مخصوص شيشه اي و براي طول موجهاي زير   320 نانومتر از لوله كوارتز يا پلاستيك استفاده مي شود .

دتكتور يا آشكار ساز  ( Detector ) :

دتكتور يا آشكار ساز انرژي نوراني ( عبور كرده از محلول را )  به انرژي الكتريكي تبديل و آن را تقويت مي كند .

آشكار سازها معمولاً به سه گروه تقسيم مي شوند :

1 )  فتوالكتريكي   2 )  فتوشيميايي     3 )  حرارتي

در اسپكتروفتومتر  از آشكار سازهاي فتوالكتريكي استفاده مي شود .

صفحه نمايشگر    ( Display device ):

داده هاي بدست آمده از يك آشكار ساز بوسيله يك دستگاه بازخواني ، مانند يك گالوانومتر يا اسلوسكپ نشان داده مي شود .  انواع مختلف نمايشگر در اشكال عقربه اي ، ديجيتالي و كامپيوتري در اسپكتروفتومترها وجود دارد .